Metoda Buteyko to sposób na astmę, nieżyt nosa, POChP, mukowiscydozę

ASTMA

Zjawisko nadmiernego nawykowego oddychania przez dorosłych i dzieci z astmą jest bardzo dobrze udokumentowane. Cechami charakterystycznymi takiego oddychania są:

• oddychanie przez usta
• oddychanie górną częścią klatki piersiowej
• słyszalny oddech
• widoczne ruchy oddechowe podczas spoczynku

Nawyk nadmiernego oddychania powoduje zaburzenie równowagi gazów we krwi oraz ochłodzenie i wysuszenie dróg oddechowych, co wywołuje takie objawy jak kaszel, świszczący oddech i duszności.

Nauczenie dorosłych i dzieci jak na stałe przestawić się na oddychanie nosem i jak zmniejszyć objętość oddechową prowadzi do widocznej redukcji objawów i znacznej poprawy jakości życia. Ponadto badania kliniczne nad metodą Buteyko udowodniły, że po jej zastosowaniu pacjenci zredukowali ilość stosowanych sterydów wziewnych o połowę. Obecnie istnieje 19 badań klinicznych potwierdzających skuteczność metody Buteyko w kontroli astmy, w tym jedno przeprowadzone w szpitalu Limerick w Irlandii przez Patricka McKeown.

TUTAJ zobaczysz całą listę badań potwierdzających skuteczność metody Buteyko jako sposobu na astmę.

Drogi oddechowe astmatyków mają tendencje do zwężania się z powodu połączenia takich czynników jak skurcz mięśni gładkich, zwiększone wydzielanie śluzu i stan zapalny. Zwężenie dróg oddechowych wywołuje odczucie braku powietrza, co uruchamia mechanizm kompensujący w postaci zwiększenia częstotliwości oddychania i objętości oddechowej. Pojawiająje się wówczas odczucie braku powietrza może często prowadzić do przejścia z oddychania nosem na oddychanie ustami.

Logicznym jest fakt, że zwężenie dróg oddechowych i oskrzeli zwiększa objętość oddechową. Jednak niewiele osób zdaje sobie sprawę także z odwrotnego mechanizmu, czyli tego że zwiększona objętość oddechowa powoduje zwężenie dróg oddechowych. Jest to zjawisko sprzężenia zwrotnego. Osoba chora na astmę (dorosły lub dziecko) oddycha nadmiernie ponieważ czuje niedobór powietrza. Jednak taki oddech zwęża drogi oddechowe, co z kolei jeszcze bardziej utrudnia nabieranie powietrza.

Poniższe informacje opisują wpływ przewlekłej hiperwentylacji na astmę oraz skuteczność metody Buteyko w kontroli tej choroby w naturalny i prosty sposób.

Podręczniki medycyny podają, iż normalna objętość oddechowa dorosłego wynosi 4-6 litrów na minutę. Jednak u astmatyków wynosi ona 10-15 litrów na minutę. Normalny oddech w czasie spoczynku jest cichy, przeponowy i przez nos. Astmatycy z kolei często oddychają przez usta, zbyt ciężko, ponadto regularnie wzdychają i pociągają nosem.

Według badania przeprowadzonego przez Hallani w 2008r. opublikowanego w European Respiratory Journal, astmatycy mają większe tendencje do oddychania ustami niż osoby zdrowe. Jest to czynnik, który może w dużym stopniu nasilać objawy astmy. Oddychanie przez usta zmniejsza również wydolność płuc w przypadku łagodnej astmy i odgrywa rolę w patogenezie ostrego nasilenia chorobyi.

Typowymi przykładami wpływu zwiększonej objętości oddechowej na wystąpienie objawów astmy są: śmiech, stres i ćwiczenia fizyczne. Często mówi się, że śmiech jest najlepszym lekarstwem, jednak astmatycy po ataku śmiechu często doświadczają kaszlu i świszczącego oddechu. W 2005 Amerykańskie Stowarzyszenie Chorób Klatki Piersiowej opublikowało artykuł pod tytułem "Astma to nie żart"ii. Badacze odkryli, że śmiech był drugim po ćwiczeniach fizycznych, najczęściej występującym wyzwalaczem astmy i dotyczył 56% astmatyków. Mimo, iż nie stwierdzono bezpośredniej przyczyny, z powodu której śmiech wywoływał ataki astmy, badacze podejrzewają hiperwentylację. Duże wdechy nabierane w trakcie śmiechu mogą usuwać nadmiar dwutlenku węgla oraz wysuszać i ochładzać drogi oddechowe, co powoduje zwężenie dróg oddechowych i ich nadwrażliwość. W 2012 organizacja GINA (Global Initiative for Asthma) w raporcie na temat globalnych strategii kontroli astmy rozpoznała, że przeżywanie ekstremalnych emocji w postaci "śmiechu, płaczu, złości i lęku może prowadzić do hiperwentylacji i hipokapnii, a w rezultacie do zwężenia dróg oddechowych"iii.

Wielu badaczy potwierdziło odwrotnie proporcjonalną zależność pomiędzy czasem wstrzymania powietrza i objętością oddechową. Przez ostatnie 15 lat Patrick McKeown badał objętość oddechową tysięcy astmatyków, mierząc ich pauzę kontrolną (PK). W przypadku łagodnej astmy PK wynosi około 20s., umiarkowanej PK wynosi 15s., a przy ostrej astmie PK jest poniżej 10 s. Pomiar ten został stworzony przez prof. Buteyko i jest podstawowym narzędziem diagnostycznym w jego metodzie.

 

ZMIERZ SWOJĄ PAUZĘ KONTROLNĄ

 

Im krótszy czas wstrzymania oddechu tym większa objętość oddechowa i wywołane przez nią zwężenie dróg oddechowych. Każdorazowy wzrost pauzy kontrolnej o 5s. wiąże się ze zmniejszeniem objawów astmy wysiłkowej, redukcją kaszlu, świszczącego oddechu, duszności i ucisku w klatce piersiowej we wszystkich postaciach nasilenia astmy.

Podobnie jak Buteyko, japoński uczony Nishino uznał wstrzymywanie oddechu jako jedną z najlepszych metod wywołujących odczucie duszności. Stwierdził również, że test wstrzymania oddechu podaje wiele informacji na temat początku i długości trwania problemów z oddychaniem.iv.

Wydział fizjoterapii na uniwersytecie w Szeged na Węgrzech przeprowadził badanie określające związek pomiędzy czasem wstrzymania powietrza i wynikami sportowymi u pacjentów chorych na mukowiscydozę. Przebadano 18 osób z różnym nasileniem choroby. Badacze stwierdzili, że istnieje silna korelacja pomiędzy czasem wstrzymania powietrza i VO2max (pułapem tlenowym). Im pacjenci mieli krótszy czas wstrzymania powietrza, tym też mieli niższy pułap tlenowy. Wynika z tego, że czas wstrzymania powietrza może być przydatnym wskaźnikiem tolerancji wysiłkowej u osób z mukowiscydoząv.

Wyniki innego badania na 13 pacjentach z ciężką astmą wykazały, że nasilenie duszności, częstotliwość oddechowa i czas wstrzymania powietrza korelują z nasileniem obstrukcji w przepływie powietrzavi.

Jedną z podstaw metody Buteyko jest przejście na oddychanie nosem. Dzięki ćwiczeniom na odetkanie nosa oraz zmniejszeniu objętości oddechowej osoby chore na astmę odczuwają ogromną ulgę. Dowodzi tego badanie przeprowadzone w szpitalu w Limerick na wydziale otolaryngologicznym, które miało na celu określić skuteczność metody Buteyko w przypadku nieżytu nosa i astmy. Wyniki wykazały 75-80% poprawę w drożności nosa, która utrzymały się przez 3 miesiące do czasu badania kontrolnego o ile pacjenci wykonywali zalecone im ćwiczeniavii.

sposób na zatkany nos i astmę

W dokumencie opublikowanym w American Review of Respiratory Disease badano korzystny wpływ oddychania nosem w przypadku astmy wysiłkowej. Podczas badania zaobserwowano, że kiedy astmatycy dostali instrukcje, by oddychali naturalnie, większość z nich zaczęła spontanicznie oddychać ustami. Naukowcy odkryli, że oddychanie przez usta w trakcie wysiłku fizycznego powodowało zwężenie dróg oddechowych. Natomiast kiedy poproszono badanych o oddychanie tylko przez nos w trakcie ćwiczeń, astma wysiłkowa nie pojawiała się. Badanie podsumowano tymi słowami: "nosowa i ustna cześć gardła odgrywają ważną rolę w zjawisku zwężenia oskrzeli wywołanym wysiłkiem"viii.

Opublikowano jeszcze jedno badanie porównujące wpływ oddychania nosem i ustami na astmę wysiłkową. Badacze Mangla i Menon obserwowali 15 pacjentów, którzy mieli oddychać tylko przez nos. Odkryto, że "powysiłkowe zwężenie oskrzeli było zdecydowanie mniejsze w przypadku oddychania przez nos w trakcie ćwiczeń fizycznych w porównaniu z oddychaniem przez usta, co sugeruje korzystne efekty oddychania nosem"ix.

Ćwiczenia oddechowe, które polegają na normalizacji objętości oddechowej cieszą się w ostatnich latach coraz większym zainteresowaniem. W 2012 Brytyjskie Stowarzyszenia Chorób Klatki Piersiowej opublikowało wytyczne na temat astmy, w których można przeczytać, że "technika oddechowa Buteyko może pomagać pacjentom w kontrolowaniu objawów astmy"x.

Badania przeprowadzone nad skutecznością metody Buteyko w przypadku kontroli astmy wykazały:

  • 80-90% zmniejszenie potrzeby korzystania z leków rozszerzających oskrzela
  • 50% zmniejszenie potrzeby używania kortykosterydów bez obniżenia wydolności płuc u osób badanychxi

Metody Buteyko mogą uczyć się dzieci powyżej 5 roku życia i wszyscy dorośli bez względu na to jak nasilone są ich objawy astmy. Oddychanie przez nos i zmniejszenie objętości oddechowej są często ignorowane w leczeniu astmy, a są to niezbędne elementy powrotu do zdrowia i odzyskania kontroli nad tą chorobą.

 

 

Może zainteresuje cię także książka na temat kontroli astmy

 
Zamknij usta - podręcznik oddychania metodą Buteyko
 

 

Metoda Buteyko może pomóc w przypadku PRZEWKLEKŁEJ OBTURACYJNEJ CHOROBY PŁUC (POChP)

Przewlekła obturacyjna choroba płuc jest ogólnym terminem na szereg chorób układu oddechowego włączając w to rozedmę płuc i zapalenie oskrzeli.

Mimo iż w przypadku POChP dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia dolnych dróg oddechowych oraz pęcherzyków płucnych, większość chorych (60-70%) jest w stanie do pewnego stopnia zaradzić obturacji dróg oddechowych, jeśli jest ona odwracalna. Trudności oddechowe, które wynikają ze zwężenia dróg oddechowych w tym przypadku nie są wywołane uszkodzeniem tkanek płuc, lecz połączeniem takich czynników jak: stan zapalny, zwiększona ilość śluzu i zwężenie mięśni gładkich w drogach oddechowychxii.

Jeśli obturacja dróg oddechowych jest odwracalna to pomocne będą zarówno lekarstwa jak i inne terapie, do których należy metoda Buteyko.

Tradycyjnie metoda Buteyko była wykorzystywana w przypadku astmy, w której również występowała obstrukcja dróg oddechowych. Do dnia dzisiejszego przeprowadzono 19 badań klinicznych badających skuteczność metody Buteyko w zatrzymywaniu tej choroby. Ich wyniki wykazały znaczną poprawę w jakości życia pacjentów, redukcję objawów astmy takich jak: kaszel i świszczący oddech oraz zmniejszenie potrzeby zażywania leków na astmę.

Przez ostatnie 15 lat w Buteyko Clinic International z powodzeniem stosowaliśmy metodę Buteyko także w przypadku POChP. Metoda Butyko jest skuteczna w przypadku odwracalnej obturacji dróg oddechowych. Zatem osoby, których drogi oddechowe wykazują większą tendencję do odwracalnej obturacji dróg oddechowych odczują silniejszą poprawę. Jeśli odczuwasz znaczną ulgę po zastosowaniu leku doraźnego, metoda Buteyko będzie dla ciebie pomocna. Z drugiej strony, jeśli po zastosowaniu leku na astmę lub POChP (sterydu lub leku doraźnego) nie odczuwasz poprawy, wówczas szanse, że metoda Buteyko ci pomoże są mniejsze.

Metoda Buteyko polega na permanentnym przestawieniu się z oddychania ustami na oddychanie nosem oraz wykonywaniu ćwiczeń oddechowych polegających na znormalizowaniu objętości oddechowej. Kiedy oddychanie staje się bardziej wydajne, odczucie duszności w trakcie spoczynku i aktywności fizycznej się zmniejsza. Ponadto objawy takie jak kaszel, świszczący oddech i ucisk w klatce piersiowej także się zmniejszają.

Głównym testem oddechowym w metodzie Buteyko jest pomiar pauzy kontrolnej. Badania wykazały korelację pomiędzy długością wstrzymania powietrza i nasileniem POChP. W jednym z nich obserwowano 35 pacjentów z chorobami układu oddechowego (18 astmatyków i 17 chorych na POChP) . U osób chorych na POChP czas wstrzymania powietrza był znacznie niższy niż u pozostałych, co pozytywnie korelowało z wynikami spirometrii włączając FVC (czyli nasiloną pojemność życiową - forced vital capacity) oraz FEV1 (nasiloną pierwszosekundową objętością wydechową)xiii.

Celem metody Buteyko jest poprawa wzorców oddechowych, czego wskaźnikiem jest wzrost pauzy kontrolnej. Jej każdorazowy wzrost o 5s. wiąże się ze zmniejszeniem trudności oddechowych oraz większą kontrolą POChP.

Oddychanie przez nos ma ogromne znaczenie dla chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, gdyż poprawia wymianę gazową w płucach. Oddychanie przez nos powoduje, że powietrze dociera do dolnych płatów płuc, które z powodu grawitacji są lepiej ukrwione. Jednak podczas oddychania przez usta powietrze dociera głównie do górnych płatów płuc. Oddychanie przez nos jest zatem konieczne, jeśli chcemy przekierować powietrze do dolnych płatów płuc. Prawidłowy stosunek wentylacji do perfuzji oznacza lepsze rozprowadzenie krwi w płucach i jest niezbędny, jeśli chcemy zmniejszyć ryzyko zapalenia płuc, oraz zapewnić większy pobór tlenu w tętnicach oraz lepszą wymianę gazową.

Poza utrzymaniem odpowiedniego stosunku wentylacji do perfuzji powolne oddychanie przez nos podnosi stężenie tlenku azotu. Gaz ten spełnia szereg funkcji w płucach, między innymi rozszerzając drogi oddechowe i sterylizując wdychane powietrze.

 

 

MUKOWISCYDOZA (Cystic fibrosis, CF, zwłóknienie torbielowate) a metoda Buteyko

Oddychanie metodą Buteyko pomaga w lepszej wymianie gazowej w przypadku mukowiscydozy. Jest to choroba, która głównie atakuje układ oddechowy, pokarmowy i rozrodczy. Rozwija się na skutek zmian genetycznych (mutacji) w genie kodującym białko CFTR (ang. Cystic Fibrosis Transmembrane Conductance Rebulator), który odpowiada za przepływ jonów soli oraz wody przez błony ciała. W mukowiscydozie funkcje białka CFTR ulegają upośledzeniu i dochodzi do zaburzenia gospodarki transportu elektrolitów. Prowadzi to wytwarzania zbyt gęstego śluzu we wszystkich narządach posiadających gruczoły śluzowe (głównie w układzie oddechowym, pokarmowym i rozrodczym). Powstały śluz blokuje przepływ jonów i wody głównie w komórkach nabłonka, które wyścielają m.in. płuca, trzustkę i układ pokarmowy.

mukowiscydoza jest na to rada

Główną komplikacją w przypadku mukowiscydozy są problemy z oddychaniem i ogólną wydolnością płuc z powodu nadmiernej ilości śluzu pokrywającego drogi oddechowe. Do tej pory przeprowadzono wiele badań na temat różnych mechanizmów poprawiających wymianę gazową u chorych na mukowiscydozę. Metoda Buteyko może okazać się skutecznym narzędziem w łagodzeniu objawów tej choroby i poprawie wydolności płuc.

Badanie przeprowadzone na Ohio State University wykazało, że 100% pacjentów chorych na mukowiscydozę cierpi z powodu przewlekłej hiperwentylacji pęcherzykowej, która wywołuje uszkodzenia płuc. Przy pogarszających się parametrach oddechowych u pacjentów z mukowiscydozą, wzrasta rozregulowanie pracy genu CFTR. Przewlekła hiperwentylacja generuje wachlarz zmian patologicznych we wszystkich niezbędnych do życia organach, a niektórymi ze spodziewanych efektów są: hipoksja w komórkach, zmniejszona perfuzja i zmniejszenie odporności układu immunologicznegoxiv.

Mówiąc o hiperwentylacji należy wspomnieć efekt Bohra. Polega on na tym, że kiedy "stężenie dwutlenku węgla we krwi się zmniejsza, hemoglobina nie uwalnia odpowiednich ilości tlenu, więc ciało nie wytwarza wówczas prawidłowych ilości energii, dwutlenku węgla i wody"xv. Wynika z tego, że odpowiedni poziom CO2 we krwi jest niezbędny dla dotlenienia organów, układów i mięśni w ciele. U chorych na mukowiscydozę nadmierne oddychanie sieje jeszcze większe spustoszenie w postaci zbliznowacenia płuc, tym samym zmniejszając ich wydolność i nasilając objawy choroby. Zatem logicznym będzie tu wniosek, że trening oddechowy metody Buteyko, który zwiększa dotlenienie ciała i jest nieinwazyjny dla dróg oddechowych może być bardzo pomocy w przypadku leczenia hiperwentylacji obecnej w mukowiscydozie oraz redukcji wywołanych przez nią objawów.

 

 
  1. Hallani M, Wheatley JR, Amis TC. Initiating oral breathing in response to nasal loading: asthmatics versus healthy subjects. European Respiratory Journal.2008;(Apr;31(4)):800-6
  2. American Thoracic Society International Conference. Laughter-Induced Asthma: It’s No Joke. http://www.sciencedaily.com/releases/2005/05/050524230036.htm (accessed 27. Dec 2012).
  3. GINA. GINA Report, Global Strategy for Asthma Management and Prevention. http://www.ginasthma.org/guidelines-gina-report-global-strategy-for-asthma.html (accessed 27 December 2012). Page 64
  4. Nishino T. Pathophysiology of dyspnea evaluated by breath-holding test: studies of furosemide treatment. Respiratory Physiology Neurobiology.2009 May 30;(167(1)):20-5
  5. Barnai M, Laki I, Gyurkovits K, Angyan L, Horvath G. Relationship between breath-hold time and physical performance in patients with cystic fibrosis. European Journal of applied physiology.2005 Oct;(95(2-3)):172-8
  6. Pérez-Padilla R, Cervantes D, Chapela R, Selman M. Rating of breathlessness at rest during acute asthma: correlation with spirometry and usefulness of breath-holding time. Rev Invest Clin.1989 Jul-Sep;(41(3)):209-13
  7. Professor John Fenton. (Limerick Regional ENT) Preliminary results. Email to: Patrick McKeown. (info@asthmacare.ie) 2006
  8. Shturman-Ellstein R, Zeballos RJ, Buckley JM, Souhrada JF. The beneficial effect of nasal breathing on exercise-induced bronchoconstriction. American Review Respiratory Disease.1978;(Jul;118(1)):65-73
  9. Mangla PK, Menon MP. Effect of nasal and oral breathing on exercise-induced asthma. Clin Allergy.1981;(Sep;11(5)):433-9
  10. British Thoracic Society. BTS/SIGN Asthma Guideline: 2011. http://www.brit-thoracic.org.uk/Portals/0/Guidelines/AsthmaGuidelines/sign101%20Jan%202012.pdf (accessed 27 December 2012).
  11. Bowler SD, Green A, Mitchell CA. Buteyko breathing techniques in asthma: a blinded randomised controlled trial. Medical Journal Australia .1998 Dec 7-21;(169(11-12)):575-8
    McHugh P, Aitcheson F, Duncan B, Houghton F.. Buteyko Breathing Technique for asthma: an effective intervention. The New Zealand Medical Journal.2003 Dec 12;():116(1187):U710
  12. American Thoracic Society/European Respiratory Society Task Force: Standards for the diagnosis and management of patients with COPD. Version 1.2. New York:American Thoracic Society, 2004. PDF available for download at https://www.thoracic.org/copd-guidelines/resources/copddoc.pdf (accessed March 20, 2009).
    Siafakas NM, Vermeire P, Pride NB, et al.: for the European Respiratory Society Task Force: Optimal assessment and management of chronic obstructive pulmonary disease (COPD). Eur Respir J 1995;8:1398-1420.
    The COPD Guidelines Group of the Standards of Care Committee of the BTS. BTS guidelines for the management of chronic obstructive pulmonary disease. Thorax 1997;52(suppl 5):S1-S28.
    From the Global Strategy for the Diagnosis, Management and Prevention of COPD, Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) 2011. Available from: goldcopd.org. Accessed online July 12, 2012.
  13. Viecili RB, Silva DR, Sanches PRS, Müller AF, da Silva DP, et al.(2012) Real-Time Measurement of Maximal Voluntary Breath-Holding Time in Patients with Obstructive Ventilatory Defects and Normal Controls. J Pulmon Resp Med 2:127
  14. http://www.normalbreathing.com/d-cftr.php
  15. http://buteykosleep.com/breathing-basics/bohr-effect.html